معرفی کتاب

خوشه‌های‌صنعتی،‌نظریه‌هاوکاربردهادربرنامه‌ریزی‌منطقه‌ای

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

شهر قرن بیست و یکم، شهر دانش و نوآوری­ها است، شهری که می­آموزد، تجربه می­کند و گسترش می­یابد. شهری که در آن...

پیش گفتار

در دهه‌هاي اخیر تغییرات محتوایی و کیفی زیادی در بازارهای جهانی رخ داده است؛ منطقه‌ای‌شدن و جهانی‌شدن بازارها سرعت گرفته است. كسب وكارها، با هدف استفاده بهینه از امکانات و جلوگیری از هدر رفتن منابع با ارزش، تمهیداتی اندیشیده‌اند که نتیجه آن تغییر در ساختار كسب وكار شده است. یکی از مشخصات بارز و اصلی این تغییر ساختار، رشد و ترویج بیش از پیش صنایع کوچک و متوسط مي باشد.
برخلاف چند دهه گذشته در دنیای معاصر، نگرش به صنایع کوچک و متوسط از اساس تغییر کرده است. بسان این دگرگونی، نتیجه بحث و گفت وگوهای عالمانه‌ای است که در محیط‌های علمی و دانشگاهی اتفاق افتاده است. برخی صاحب نظران، اهمیت بنگاه‌های کوچک و متوسط را تا آن جا مهم دانسته اند که توسعه این بنگاه‌ها را رمز توسعه اقتصادی دهه آینده اعلام نموده اند؛ اما نکته مهم در این میان، لزوم اصلاح ساختار و برقراری رابطه مناسب و عادلانه میان بنگاه‌هاي كسب و كار می باشد.
شدت یافتن رقابت جهانی و بازشناسی الگوی پیشرفت کشور مي تواند تعریف شفاف و ضابطه‌مند از مدل پیشرفت و ایجاد یک باور همگانی در میان نخبگان و عامه مردم درخصوص ضرورت تعیین الگوی صحیح توسعه را به همراه داشته باشد.
همكاري مجموعه‌هاي فعال در يك گرايش از كسب وكار و تكميل فعاليت هاي يكديگر در قالب مدل توسعه خوشه، مي‌تواند امکان توسعه یافتگی را به شدت افزایش دهد. این اتصال فعال و پویا باعث می‌شود واحدها از امکانات  وسیع تری برای شناسایی بازار مصرف، دسترسی ساده تر به مواد اولیه، انتقال مداوم تجربه و دانش و... برخوردار گردند.
مدل توسعه خوشه‌هاي كسب و كار از مدل هاي نويني است كه پس از يك دهه فعاليت مستمر، هم اكنون در كشور بومي شده و  پس از موفقيت هاي كسب شده، زمينه انتشار آن به ساير كشورها نيز فراهم شده است.
 اميد است تلاش مولفين اين كتاب در جهت آشنايي بيشتر علاقه مندان به مدل توسعه خوشه هاي كسب و كار مفيد واقع شده و گوشه اي از مفاهيم مربوطه را انتقال دهد.
                                                   دكتر غلامرضا سليماني
                                           سازمان صنايع كوچك و شهرك هاي صنعتي ايران

مقدمه:

شهر[1] قرن بیست و یکم، شهر دانش و نوآوری­ها است، شهری که می­آموزد، تجربه می­کند و گسترش می­یابد. شهری که در آن عناصر شهری به گونه­ای نظام­مند در کنار هم قرار گرفته­اند که توجه بیشتر و منسجم به آن­ها، توسعه­ی شهری را موجب می­گردد؛ و از سوی دیگر بی توجهی به هر یک از عناصر، قسمت­های دیگر را نیز تحت تأثیر می­دهد. صنعت، خدمات و کشاورزی سه عنصر اصلی برای چرخه­ی اقتصاد شهری­اند که پویایی هر یک، اقتصاد شهری را رونق می­بخشد. به عبارتی پویایی اقتصاد شهری، بیانگر پویایی و تضمین بقاء حیات شهر و پیرامون آن است. بخش صنعت به عنوان محرک اصلی شهر، نقش ویژه­ای در توسعه شهر دارد. دیدگاه­های زیادی در مورد توسعه اقتصاد شهری مطرح شده است که مطالعه­ی روند آن، بیانگر تغییر تدریجی دیدگاه­ها از «سطح کل به جز» به «سطح جزء به کل» و در آخر تلفیقی از هر دو می­باشد.

طی سه دهۀ گذشته، توجه به توسعه اقتصادی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته و در آخر برای فائق آمدن بر مسائل مالی شهر، راه حل توسعه اقتصادی توصیه و در نتیجه سیاست توسعه اقتصادی، جزء لاینفک آن دانسته شد. در این راستا موفقیت­های چشمگیری که بنگاه­های کوچک و متوسط[2] نسبت به بنگاه­های بزرگ بدست آورده­اند بیش از موارد دیگر، مورد توجه قرار گرفته و مطالعات نشان داده است که می­توان حتی از این بنگاه­ها به عنوان موتور محرک رشد اقتصادی یاد کرد.

یکی از مدل­های موفق در این زمینه، مدل خوشه‌های صنعتی است. موفقیت­های چشمگیر این مدل در زادگاه آن (یعنی ایتالیا) و بررسی و تجربه­ی آن در سطح جهانی نشان داده است که این مدل در زمینه توسعه شهری و اقتصاد پایدار شهری موفق عمل می­نماید؛ اما روند و چگونگی آن و سیاست­های اجرایی آن در هر کشوری و حتی در هر استانی متفاوت بوده است. از این رو تقلید و پیروی محض از این مدل برای هیچ مکان جغرافیایی توصیه نمی­گردد.

اختلاف نظر در تعریف مفاهیمی چون صنعت، نوع فعالیت و مکاتب و دیدگاه­های فکری، موجب شده است که علاوه بر بیان تعاریف متعدد از خوشه­های صنعتی، اصطلاحات گوناگونی نیز نظیر خوشه­های کسب و کار، خوشه صادرات گرا، خوشه نوآوری و... به جای آن استفاده شود. نکته­ای که از بررسی همه­ی این تعاریف حاصل می­شود، اشتراک این اصلاحات در غایت عملکردی صنایع می­باشد؛ چرا که جملگی به دنبال توسعه شهری و منطقه­ای و اقتصاد شهری پایدارند. بر این اساس، لزوم همکاری سه قطب صنعت، دولت و دانشگاه برای رونق و تقویت اقتصاد شهری و منطقه­ای در این زمینه، بیش از پیش مشهود می­گردد که می­تواند در غالب برنامه­های استراتژیکی و پروژه­های خوشه‌های صنعتی (خوشه­های کسب و کار و...) نمود پیدا کند.

خوشه‌ی صنعتی[3]، به تمرکز پیوند یافته‌ی بنگاه­های اقتصادی کوچک و متوسط با پیشینه‌ی تاریخی مشترک، در یک فضای جغرافیایی گویند که این بنگاه­ها با ارتقاء ظرفیت­های یادگیری، برای استفاده‌ی بهینه از منابع و دست­یابی به مزایای گوناگون، به همکاری و رقابت می­پردازند. خوشه­ای شدن صنعت[4] با مزایای حاصل از همجواری و هم­مکانی، به وجود آوردن فرصت و تهدیدهای مشترک و نظایر آن، منجر به رشد و توسعه منطقه­ای، ایجاد اشتغال و در نهایت بالا بردن ارزش­های منطقه می­گردد. ادبیات قابل توجهی بر نقش کسب و کار و خوشه­های صنعتی موجود در شهرها به مثابه هر اقتصاد ملی سالم تمرکز کرده­اند و بر این باور می­باشند که سرریزهای دانش، یادگیری و نوآوری به واسطۀ وجود نهادهای محلی پشتیبان، دسترس­پذیری تأمین­کنندگان خدمات و فراهم کنندگان متخصص، دسترسی به نیروی کار ماهر محلی بسیار و... خوشه­های صنعتی را تقویت می­کند؛ و در نهایت، این یادگیری می­تواند از قفل شدگی منطقه­ای به خاطر ارتباط مسیری ایجاد شده، از طریق شکل­گیری سازمان­های یادگیری منعطف و پویا در سطح درون و بین بنگاه­ها، جلوگیری کند.

بنابراین مدل خوشه صنعتی و سیاست­های آن می­بایست به صورت یک فرایند و روند عمل نمایند و برنامه­ریزان و مسئولان شهری و منطقه­ای، پس از شناخت، ارزیابی، امکان سنجی و اولویت­بندی خوشه­های صنعتی، با تدوین سیاست­های تقویتی و مناسب در راستای برنامه­های استراتژیکی و بازنگری آن پویایی و مداومت داشته باشند.

در تألیف این کتاب سعی شده است تا به روشی سیستمی علاوه بر بیان مفاهیم و تعاریف مختلف و نظریه­های مرتبط با مدل خوشه­های صنعتی، مدل­های کاربردی برای شناسایی خوشه‌های صنعتی در مناطق جغرافیایی توضیح داده و در نهایت تجارب خوشه‌های صنعتی در چند کشور (از جمله ایران- خوشه کفش و دمپایی استان قم) به صورت نمونه بحث شود؛ البته طرح این نظریه­ها و مدل­ها دلیل بر پذیرش و کاربردی بودن آن­ها در قلمرو سرزمینی کشور نیست.

امید است کتاب حاضر مورد توجه دانشگاهیان، اساتید، دانشجویان، مشاوران علوم اقتصادی و کلیه مؤسسات و مراکز مطالعاتی و سازمان­های اجرایی و نظارتی مرتبط واقع شود.

فهرست...........................................................شماره صفحه

فصل اولکلیات..........................................................................................................................................1

1-1مقدمه 1

1-2بیان موضوع و ضرورت انجام آن  4

1-3ضرورت انجام تحقیق 10

1-4پیشینه خوشه‌های صنعتی   11

فصل دوممفاهیم و الزامات خوشه‌های صنعتی..................................................................................14

2-1مقدمه 14

2-2مفاهیم کلیدی خوشه‌های صنعتی   14

1بنگاه‌های کوچک و متوسط (SMEs) 14

2یادگیری بنگاه‌ها ...........16

3همکاری و رقابت .......21

4تجمیع بنگاه‌ها و مزایای آن....26

5همجواری جغرافیایی .....27

6منابع و سرمایه‌های موجود در خوشه....28

2-3خوشه‌های صنعتی..... 30

2-4جمع‌بندی   40

فصل سومنظریه‌ها و رویکردهای خوشه صنعتی.................................................................................41

3-1مقدمه 41

3-2تمایز مفاهیم صنعتی   41

3-3از مشکلات عصر صنعتی تا خوشه‌های صنعتی   47

3-4رویکرد نظری مرتبط با خوشه‌های صنعتی   68

نظریه ناحیه صنعتی بر آمده از ایتالیا (تخصصی شدن منعطف)68

نظریه ناحیه صنعتی جدید یا کارایی جمعی.. 78

خوشه‌های صنعتی.. 79

رویکرد هزینه‌های معاملاتی.. 81

رویکرد صرفه‌های تجمع. 82

رویکرد فضاهای صنعتی جدید. 83

رویکرد گروه کرمی (محیط نوآور) : مدل توسعه درونزا84

رویکرد مناطق یادگیری.. 85

رویکرد نهادی.. 86

سیستم‌های نوآوری منطقه‌ای.. 86

3-5جمع بندی   87

فصل چهارم: شاخص‌های خوشه‌های صنعتی.....................................................................................89

4-1مقدمه 89

4-2همجواریفضایی.91

2-7-2-همجواری فرهنگی- اجتماعی.. 93

4-4همجوارینهادی.95

4-4-1نهادهای دولتی 98

4-4-2نهادهای غیر دولتی و پشتیبان. 103

4-5همجواری اقتصادی. 104

فصل پنجمتکنیک‌ها و روش‌های خوشه‌های صنعتی.....................................................................105

5-1مقدمه 105

5-2-روش‌های تعیین خوشه‌های صنعتی   106

الف) مقیاس فضایی 107

ب) از سطح کلان به منطقه در برابر از منطقه به کلان. 107

ج) مرزهای فضایی.. 108

د) عدم تجمع صنعتی.. 110

هـ) مقولات محاسباتی و کمی.. 111

5-3طبقه بندی روش‌های تعیین خوشه‌های صنعتی   111

مدل الماس پورتر 113

ضریب مکانی 115

تحلیل داده ستانده 116

مؤلفه‌های اصلی و تحلیل عاملی 117

خوشه بندی چند متغیره123

تحلیل گراف 128

استنباط کارشناسی.. 136

تحلیل سهم بخشی 137

تحلیل تناظر 138

تحلیل شبکه 141

دیاگرا فها143

روش پیمایش 147

رویکرد مطالعه موردی کیفی 147

روش‌های ترکیبی 147

فصل ششمتجربیات خوشه‌های صنعتی......................................................................................152

6-1مقدمه 152

6-2تجربه خوشه صنعتی در کشورهای توسعه یافته 152

6-2-1خوشه صنعتی مبل خانگی و النسیای اسپانیا 152

6-2-2 خوشه صنعتی مبلمان در دانمارک   156

6-3-تجربیات موردی خوشه صنعتی در کشورهای در حال توسعه. 157

6-3-1 خوشه صنعتی منسوجات پانی پات هند  157

6-3-2 خوشه صنعتی تولید کفش مکزیک... 160

6-3-3 خوشه صنعتی مبلمان کلان‌شهر کبو در فیلیپین.. 163

6-4تجربیات خوشه‌های صنعتی در ایران 168

6-4-1 خوشه كفش و دمپايي استان قم. 168

منابع و مأخذ ...........................................................................................................................................184

 

 


[1]- منظور از شهر در این کتاب، منطقه­ی شهری (شهر و پیرامون آن) است

[2] - SMEs: Small and medium enterprises

[3]- Industrial Cluster

[4]- Industrial Clustering

 

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

خبرنامه

آدرس ایمیل خود را در کادر زیر وارد نمایید تا از آخرین اخبار تارنمای روستا شهر مطلع شوید.

تماس با ما

اطلاعات تماس تیم مدیریت تارنمای روستاشهر

  • شماره تماس : 09125518462

 

 

روستا شهر به روایت آمار

کاربران
327
مطالب
402
نمایش تعداد مطالب
1539959
شما اینجا هستید: صفحه ی اصلی معرفی کتاب خوشه‌های‌صنعتی،‌نظریه‌هاوکاربردهادربرنامه‌ریزی‌منطقه‌ای
Web Analytics

اشکال یابی جوملا

جلسه

اطلاعات مشخصات

حافظه استفاده شده

پرس و جو پایگاه داده