روستاشهر و مفهوم آن از نگاهی دیگر

امتیاز کاربران

ستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعال
 

روستا شهر مفهومی یا نوعی از زیستگاه یا استقرار است که به اندازه کافی کوچک است به منظور ایجاد یک جامعه به مفهوم واقعی کلمه.

 مقیاس:

روستا شهر مفهومی یا نوعی از زیستگاه یا استقرار است که به اندازه کافی کوچک است به منظور ایجاد یک جامعه به مفهوم واقعی کلمه. ( یک گروهی از مردم که همدیگر را حمایت و پشتیبانی می­کنند ) و به اندازه کافی بزرگ است به منظور دسترسی معقول و منطقی به برخی امکانات. از یک طرف تا طرف دیگر روستا شهر مستلزم 10 دقیقه پیاده­روی است. یک جمعیت به قدر کافی بزرک به منظور استفاده از تمام امکانات جمعی در فاصله فابل پیاده­روی را فراهم می­کند. یعنی توسعه در حد مطلوب باشد. روستا شهر در مرکز دارای یک توسعه فشرده است به همراه میدان های شهری و دسترسی­های اصلی به نقاط مرکزی، و در نقاط دور از مرکز بافت دارای فشردگی کمتری است، و اطراف آنرا پهنه­های سبز فرا گرفته است. در نتیجه اندازه روستاشهر از نظر جمعیت، برابر با یک محله است و تعهد به اجتماع محلی دارد. ولی از نظر وسعت از یک محله وسیع­تر است.

hokmravai.rostashahr

چارچوب توسعه:

در ایده روستاشهر، موضوع توسعه با مفهوم پایداری تعریف می­شود: یعنی رسیدن به توسعه پایدار شهری. در ابتدا لازم به ذکر است که محدود کردن اندازه در حد مناسب، شکل منسجم، تعریف مشخص برای مرکز، تراکم شهری مطلوب، تنوع و اختلاط کاربری­ها، در نظر گرفتن فروشگاه، محل کار، مدرسه و سکونت برای همه گروه­های درآمدی، امکانات اشتغال، تفریح و خدمات، کم کردن وابستگی به اتومبیل، دسترسی آسان به حمل و نقل عمومی، توجه به اتومبیل و پیاده بطور همزمان در تنظیم شبکه دسترسی، تنوع الگوهای سکونت و محیط متناسب با نیازهای عابرین پیاده، علامو بر اینکه اهم ویژگی­های یک محله پایدار را تشکیل می­دهند، ارکان فلسفه روستاشهر را نیز تشکیل می­دهند. از طرفی به منظور ایجاد یک محیط پایدار شهری، تعادل بخشی در همه ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی اهمیت می­یابد. ایجاد مجموعه­هایی نسبتأ خودکفا، تلفیق وبژگی­های اصلی روستا با شهر، کنترل و هدایت توسعه از طریق حفظ فضاهای سبز، باغات و اراضی کشاورزی و بالاخره ایجاد و تقویت هویت محلی از اهداف اصلی سیاست­های جدید توسعه به شمار می­رود.

در بدو امر روستاشهر به عنوان مفهومی که در زمین­های سبز حاشیه شهرها کاربرد داشت مطرح گردید. با این وجود در طول زمان به گونه­ای پالایش یافت که برای انواع دستورالعمل­های توسعه در زمینه پایداری و زندگی شهری تعمیم یافت و برای توسعه­های جدید در­ اراضی اطراف شهر و اراضی متروک داخل شهر و طرح­های نوسازی شهری بکار گرفته شد. طرفداران این نهضت معتقدند که روستا شهر یک گزینه عملی برای مقابله با مشکلاتی که مدرنیسم در شهرها ایجاد کرده است. نظیر آزاد­راه­ها و مناطق پر تراکم. انگیزه قوی دیگر جهت پیدایش روستا شهر، بیزاری از گسترش­های بی­رویه (حاشیه­نشینی و حومه­نشینی) است که از جنگ جهانی دوم به بعد بر توسعه­ شهر­های غربی تأثیر گذاشته است.

روستا شهرها به منظور ایجاد جامعه­های خود­کفا که سفرهای طولانی به مادرشهر و نیاز متوالی به اتومبیل را کاهش می­دهد، در نظر گرفته شده­ است. همچنین به منظور کاستن از معضلات صنعت و ضرورت خدمات اقتصادی، اختلاط کاربری­ها را مجاز می­کند و این مقابله­ای است با مناطق تک عملکردی که موجب افزایش گسترش­های بی­رویه در مناطق، خصوصاً مناطق صنعتی می­شوند. (منظور شهرک­های کارگری است که تنها دارای عملکرد مسکونی­اند). به واسطه (به وسیله) توسعه متراکم (به هم فشرده)، روستا شهرها می­توانند مانع از رشد شهرها در اطرافشان شوند. این نتایج محیطی منفی ناشی از گسترش­های بی­رویه، موجب پیشرفت قابل ملاحظه­ نهضت روستا شهر در سال­های اخیر شده است. روستا شهرها به طور وسیعیبرای فراهم کردن راه­حلی جهت پایان دادن به معضلات جوامعی که اغلب مرتبط با مدرنیسم و گسترش­های بی­رویه هستند، در نظر گرفته شده­اند. این مفهوم به منظور ایجاد جوامع فعال، از مورفولوژی (ریخت شناسی) فیزیکی واجتماعی موجود در روستاهای سنتی به مثابه یک ایده استفاده می­کند.

الگوی توسعه روستاشهر، از الگوی توسعه پرشی (leapfrog) تبعیت می­کند. این الگو و یا توسعه غیر پیوسته (discontinuous)، توسعه خوشه­ای (clusters)، مناطق شهری چند مرکزی (polycentric metropolis)، مراکز اشتغال چند هسته­ای(multicentre)، حواشی شهری(edge cities)، ساختارهای منطقه­ای چند هسته­ای (Multinucleated regional structures)، مراکز شهری حومه­ای (suburban downtowns) و شهر منطقه­ای (polycentric net or regional)، به عنوان توسعه­ای تعریف شده که توسعه به صورت لکه­هایی در فضا توزیع شده و با اراضی باز و سبز از یکدیگر جدا می­شوند.

به مثابه فرم شهر فشرده:

آن­ها انرژی صرف شده در سفرها و در ساختمان­ها را کاهش می­دهند و به وسیله کاستن از سفر با اتومبیل­های شخصی به کیفیت هوای منطقه کمک می­کنند. منابعی مانند زمین و انرژی و زیر­ساخت­ها، مؤثر­تر از آنچه در توسعه­های بی­رویه (sprawling development) نیاز است، استفاده می­شوند.

کمربند سبز را می­توان به عنوان راهکار مناسبی جهت کنترل توسعه­های بی­رویه (urban sprawl)، خصوصأ گسترش کالبدی شهر در اراضی کشاورزی اطراف، به شمار آورد. باید توجه شود که این کمربند، نه در قالب یک خط سبز بر روی کاغذ و نه در فرم مصنوع تزریق از بیرون است. بلکه در قالب توجه به بسترهای واقعی سایت و از درون قابل شکل­گیری است.

روستاها می­توانند به محلات یا مناطق و ساکنین محلی و توریست­ها خدمات­رسانی کنند. همچنین آن­ها می­توانند در استقرارهای شهری یا روستایی که قابلیت افزایش جمعیت و خانوار در هر acre را دارند، بوجود آیند و رشد کنند. حفظ طولانی مدت محیط زیست به وسیله روستا­ شهرها دارای اهمیت زیادی است. به این دلیل که سبب کاهش استفاده از وسایل حمل و نقل شخصی و استفاده مؤثر از زمین می­شود و زمانی که با توسعه­های کم تراکم (حومه­­نشینی) مقایسه می­شود، سفرهای شخصی تا حدود 28.7% ومصرف انرژی تا 43% کاهش پیدا می­کند.

مطالعات حاکی از اینست که در روستاشهرها:

لازم به تذکر است که شهرسازی پویا و متنوع موجب افزایش کیفیت زندگی و کمک به شکل­گیری آینده­ای پایدار خواهد شد.

ورای مرزهای روستا شهر:

در نزدیکی روستا شهرها می­توان امکانات محلی مکمل فراهم کرد. همچنین برای چند روستا شهر می­توان امکاناتی از جمله دبیرستان در نظر گرفت.

برنامه ­ریزی (Planning) روستا شهر:

هر روستا شهر به وسیله یک طرح جامع برنامه­ریزی و طراحی شده و توسط یک سری قوانین پشتیبانی و با یک طرح موضعی یا (action plan) تأثیرات محیطی روستا اداره شود تا موضلات به حداقل برسد:

بیان کلیه پروژه­ها از مفاهیم پایه تا دتایل­های اجرایی. شامل یک طرح توجیه اقتصادی یا (business plan)، توازن بین کاربری زمین و موقعیت قرارگیریشان، اختلاط ساکنین با درآمدهای متفاوت یا (mix of tenure)، تأثیرات محیطی و همچنین قوانین مصوب.

شکل و طرح زمین و منظر:

قوانین شکل­ (شکل­گیری) شهر (شامل شکل شهر: اندازه و نقشه خیابان­ها، الگوی شبکه­بندی، ارتباطات خیابان­ها، ساختمان­ها)

شبکه­بندی (الگو شبکه)

موقعیت ساختمان­ها:

ساختمان­های عمومی باید به جای اینکه متراکم باشند، به صورت پراکنده و دور از هم قرار گیرند و ساختمان­های بلندتر و مهمتر به منظور قرارگیری در نقاط پراهمیت حفظ شوند.

پارکینگ­های اتومبیل:

پارکینگ مرکزی در مکانی که ضروری به نظر می­رسد، باید پایین­تر از سطح زمین، در زیر (underneath) میدان­های مرکزی واقع شود. پارکینگ­های طبقاتی باید کوچک و پراکنده باشند و در پشت دیگر ساختمان­ها قرار گیرند.      

قوانین معماری:

قوانین فضاهای عمومی (چگونگی طراحی و فرش و مبله شدن فضای عمومی)

طرح­های موضعی محیط

مشارکت­های مردمی (لازم است ساکنین و استفاده ­کنندگان از روستاشهر خود مراقبت کنند):

مکانیزم­های پیشنهاد شده جهت توسعه­های اراضی متروکه داخل شهر:

رابطه طراح با استفاده ­کننده (مبناها و معیارهای طراحی مردمی):

اجرای موفق تصمیمات، مستلزم اعتمادسازی بین مردم، طراحان و مسئولین است و این اعتمادسازی از رابطه مسقیم این سه حاصل می­شود. پس حضور و اعمال نظر استفاده­کنندگان از سکونت­گاه­ها در مراحل طرح پروژه از اهمیت بسیاری برخوردار است.

جنبه های مالی و اجرایی:

این مفهوم در بسیاری از کشورها پذیرفته شده و توسط بنگاه­های ساخت و ساز دولتی و شرکت­های خصوصی به عنوان یک ایده برای بسیاری از پروژه­ها بکار گرفته شده است.بسیاری از توسعه­های روستاشهری که توسط دولت و بخش خصوصی آغاز شده را بایست از ایده­های اولیه این مفهوم جدا کرد. ساخت و سازهای بخش خصوصی از برچسب روستاشهر، اغلب برای تبلیغات یا به منظور بدست آوردن حمایت مالی و اجرایی دولت برای طرح­شان استفاده کرده­اند. بسیاری از ساخت و سازها اگرچه به منظور ایجاد شکل واقعی روستاشهر در نظر گرفته شده­اند، به اهداف خود دست نیافته­اند. برخی طراحان می­پرسند آیا یک روستاشهر واقعی تاکنون نحقق یافته است یا نه؟

همانطور که اشاره شد واژه urban village))در دهه گذشته موفق شد از یک موضوع حاشیه­ای برای گروهی نخبه، به یکی از موضوعات اصلی در اسناد برنامه­ریزی حکومتی کشوری مانند بریتانیا تبدیل گردد و این نشانگر توجه به این مفهوم در نظام توسعه شهری کشور بریتانیا به عنوان یکی از الگوهای توسعه شهری پایدار می­باشد. از اینجا می­توان نتیجه­گیری کرد که بزرگترین حامی، خصوصأ در مسائل مالی و اجرایی، این جریان در کشور بریتانیا، دولت است.

انتقادات:

موضوع روستاشهرها به جهت ایده­آل بودن اغلب مورد انتقاد قرار می­گیرند. زیرا آن­ها واقعیت­های اجتماعی و اقتصادی گسترده­تر را نادیده می­گیرند. توانایی ایجاد روستاهای خودکفا سؤال انگیز است. از آنجا که الگو های اشتغال و فعالیت همواره در حال پیچیده­تر شدن است. توانایی ایجاد تنوعی از فعالیت­ها و اشتغال در محدوده با یک جامعه کوچک اساساً قابل پرسش می­باشد. پیشنهاد می­شود پایان دادن به اجتماع محلی در ازای محصول شهری، تابعی از اقتصاد پویا و گزینش اجتماعی است.

همانطور که گفته شد به ایده روستاشهر انتقادات بسیاری صورت گرفته که مهمترین آن­ها ایده­آلی بودن و مشکلات تحقق­پذیری آن به خصوص در درون بافت­ها و شهرهای موجود است. لیکن علیرغم این انتقادات، روستاشهرها به دلیل امتیازات بی­شمار خود، روز­به­روز خصوصأ در درون محدوده و حاشیه شهرها به منظور هدایت هدفمند اینگونه سکونتگاه­ها بیشتر بکار گرفته می­شود.

برخی از منتقدان شهری بر این اعتقادند که روستاشهر یک مفهوم جدیدی نبوده و تنظیم ساده­ای از ایده­هایی است که در برنامه­ریزی شهری برای دهه­ها معمول بوده است.

امتیازات

نمونه­های اجرا شده در ایران و جهان:

اگر به شهرهای گذشته ایران نگاهی همراه با تعمق صورت گیرد، به این مهم دست یافته می شود که آن ها به نوبه خود دارای مفاهیم پایه ای روستاشهرها هستند و در زمره آن ها قرار می گیرند. ولی اگر به مفهوم روستا شهر با این تعریف که " روستا شهر مکانی است که علاوه بر دارا بودن امکانات شهری، روحیه روستایی خود را حفظ کرده و طبیعت در آن مکان نقش به­سزایی ایفا می­کند " بنگریم، متأسفانه در کشور چنین تجربه­ای به مرحله عمل نرسیده است. اگر چنین مکانی­ ­بوجود بیاید، علاوه بر حفظ منابع اکولوژیک در کشور، شاهد کاهش مهاجرت­های بی­رویه از روستاها به شهرها خواهیم بود و کاهش تراکم جمعیتی در شهرها را نیز موجب خواهد شد، زیرا تخصیص عادلانه منابع و امکانات را در پی خواهد داشت. البته لازم به تذکر است که مطالعاتی از جمله در عاشق آباد اصفهان صورت گرفته شده است ولی به منصه ظهور نرسیده­اند و در فاز مطالعاتی باقی مانده­اند. از طرف دیگر در غالب مفهوم باغشهر نیز مطالعاتی صورت گرفته که دارای برخی از ویژگی­های روستاشهر است، مثل ارتباط مستقیم با طبیعت و ... که آن­ها نیز به مرحله اجرا نرسیده­اند.از جمله باغشهر لتیان در منطقه لواسان.

درس­هایی برای طراحی شهری امروز:

  1. آموزش، راهنمایی و تعلیم مهاجران و تازه­ واردان به روستاشهر
  2. پاسداری از ارزش­های مشترک قومی و محلی
  3. انتقال تفکرات و شیوه زندگی شهری به روستاها و شهرهای دیگر
Web Analytics

اشکال یابی جوملا

جلسه

اطلاعات مشخصات

حافظه استفاده شده

پرس و جو پایگاه داده